مدلسازی آسیب پذیری اجتماعی شهرها در برابر زلزله با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی و نرم افزارARC GIS(مطالعه موردی: منطقه 1 شهر تبریز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تبریز

چکیده

بلایای طبیعی علی الخصوص زلزله همواره تهدیدی برای فعالیت­های بشری محسوب می­شده است،که علی­رغم پیشرفت­های تکنولوژیکی در ابعاد مختلف هم اکنون نیز شاهد خسارات و تلفات این پدیده به­ویژه در کشورهای در حال توسعه می باشیم. تا چند دهه اخیر دیدگاه ها ونظرات در رابطه با آسیب­پذیری ناشی از زلزله صرفا محدود به عوامل کالبدی بود، اما این اواخر دیدگاه­ها به چند بعدی بودن مساله آسیب­پذیری تاکید دارند. و این همان مفهوم آسیب­پذیری اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آسیب­پذیری اجتماعی شهر تبریز در برابر زلزله و نیز تبیین رابطه بین آسیب پذیری کالبدی(فیزیکی) و آسیب پذیری اجتماعی و با استفاده از 4  شاخص کیفیت مسکن، جمعیتی، اقتصادی- اجتماعی و دسترسی به کاربریهای ویژه و زیرمعیارهای مربوط به هرکدام به مدلسازی آسیب پذیری اجتماعی ناشی از زلزله در منطقه 1 شهر تبریز پرداخته است. در این پژوهش  ابتدا با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی به وزندهی معیارها وزیر معیارها پرداخته شده است و در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی پس از تهیه نقشه آسیب پذیری برای هر معیار با استفاده از تکنیک روی هم گذاری وزنی لایه ها به تهیه نقشه نهایی آسیب پذیری اجتماعی پرداخته شده است.نتایج حاکی از آن است که رابطه معناداری بین آسیب پذیری کالبدی(فیزیکی) و آسیب پذیری اجتماعی در منطقه مورد نظر وجود دارد. نیز در واحد تحلیل نواحی، ناحیه 2 و 1 از منطقه مورد مطالعه کمترین میزان آسیب پذیری اجتماعی و ناحیه 3و5 آن بیشترین میزان آسیب پذیری اجتماعی را با توجه به شاخص های انتخابی به خود اختصاص داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Urban Social Vulnerability Modeling to Earthquake Using Analytic Hierarchy Process and ARC GIS Software (Case Study: Zone1 of Tabriz City)

نویسندگان [English]

  • Mohsen Ahadnejad Reveshty
  • Hojjat Mohamadi Torkamani
  • Ghahraman khoshrouy
Tabriz Uni
چکیده [English]

Despite technological progresses in various dimensions, natural disasters especially earthquake has always been a threat for human activities resulting in damages and losses especially in developing countries. Until recent decades, opinions and theories regarding vulnerability of earthquake were limited to physical factors, but recently, they emphasize on the multidimensionality of vulnerability called the concept of social vulnerability. Using four basic indexes of housing quality, population specifications, socio-economic specification, accessibility to specific land-uses and the related sub-indicators, this research not only aims to provide an evaluation of social vulnerability versus earthquake in Tabriz city to explain the relationship between physical and social vulnerability but to present a model of social vulnerability to earthquake, in zone 1 of Tabriz city.At first, Analytic Hierarchy Process (AHP) is used to weighting indicators and subindicators and then after 
preparing vulnerability layer (map) for each index, final social vulnerability map is outlined created by overlapping layers in GIS. Also using TOPSIS Technique, five areas under the study have been ranked based on social vulnerability. Findings indicate that there is a significant relationship between physical vulnerability and social vulnerability in the study area. Further in unit district analysis, the area 3 has the most social vulnerability to earthquake and the others are ranked 5,4,1,2 respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Vulnerability
  • Analytic Hierarchy Process(AHP)
  • GIS
  • zone 1 of Tabriz city