رشد شهرگرایی و احساس تعلق محله‌ای

نویسندگان

1 دانشیار برنامه‌ریزی شهری دانشگاه الزهرا

2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری دانشگاه الزهرا

چکیده

 تعلق به محله نمایانگر احساس ذهنی مثبت افراد نسبت به محله مسکونی در شهر است. ادامه پیوند محله‌ای نوعی تعهد برای ساکنان نسبت به محیط سکونت و تمایل آن‌ها به حفظ رابطه با آن در طول زمان و در مراحل مختلف زندگی را موجب می‌شود. تعلق به مکان و پیامدهای فقدان آن در دهه‌های اخیر تبدیل به یکی از موضوعات مهم در حوزه مطالعات شهری شده است. پژوهش حاضر درصدد است تأثیر رشد شهرگرایی بر واقعیت احساس تعلق محله‌ای را مورد بررسی قرار دهد. در این مسیر مقوله و موضوع شهرگرایی با تأکید بر نظریه لوئیس ورث و نظریه‌های مکتب شیکاگو ونیز مفهوم و مقوله احساس تعلق محله‌ای با استفاده از نظریه‌های حس تعلق به اجتماع محله‌ای مک میلان و چاویس، هویت مکان رلف و رائولز و نظریه سیستمیک کاساردا و جانویتز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. احساس تعلق محله‌ای به‌عنوان متغیر وابسته شامل ابعاد عینی، ذهنی، شناختی و احساسی می‌باشد. جامعه مورد مطالعه در این پژوهش از میان مناطق 22 گانه شهرداری شهر تهران، مناطق 2، 13 و 20 تعریف‌ شده‌اند که چهار محله از محله‌های هر منطقه به‌صورت تصادفی و سپس بلوک‌هایی از این محله‌ها تعیین و نمونه مورد نظر به‌صورت تصادفی انتخاب گردید. روش اصلی تحقیق در این بررسی از نوع پیمایش بوده است. با استفاده از تکنیک پرسشنامه، داده‌ها در سطح توزیع جمعیت آماری 391 نفر در رده سنی 20 سال به بالا گردآوری‌ شده است. درنهایت اطلاعات به‌دست‌آمده با استفاده از روش تحلیل ضرایب همبستگی، آزمون آنالیز واریانس و تحلیل رگرسیون چند متغیره مورد بررسی قرار گرفته‌اند. برخی از مهم‌ترین نتایج به‌دست‌آمده از همبستگی میان متغیرها حاکی از آن است که بین سبک زندگی شهری، گرایش به روابط گسترده در شهر و دلبستگی به مکان شهری بااحساس تعلق محله‌ای، همبستگی منفی و معنادار، وجود دارد. به‌علاوه نتایج نشان می‌دهد که بین طول مدت اقامت و نوع مالکیت منزل مسکونی بااحساس تعلق محله‌ای همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. ضمناً رابطه معناداری میان متغیرهای زمینه‌ای سن و میزان درآمد افراد مورد مطالعه بااحساس تعلق آنان به محل زندگی‌شان به‌دست‌آمده است.
 

کلیدواژه‌ها


منابع

-  ادیبی، حسین. (1356)، "مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی شهری"، چاپ دوم، تهران: انتشارات شبگیر.

-  اینگلهارت، رونالد. (1373)، "تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی"، ترجمه: مریم وتر، تهران: انتشارات کویر.

-  پاکزاد، جهانشاه. (1375)، "هویت و این‌همانی با فضا"، مجله صفه، سال ششم، شماره 21 و 22.

-  تنهایی، ابوالحسن. (1375)، "نظریه‌های جامعه‌شناسی"، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

-  چپ من، دیوید. (1384)، "آفرینش محلات و مکان‌ها در محیط انسان‌ساخت"، ترجمه: شهرزاد فریادی و منوچهر طبیبان، انتشارات دانشگاه تهران.

-  دورکیم، امیل. (1387)، "درباره تقسیم‌کار اجتماعی"، ترجمه: باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.

-  رلف، ادوارد. (1389)، "مکان و بی‌مکانی"، ترجمه: محمدرضا نقصان محمدی و دیگران، تهران: انتشارات آرمان‌شهر.

-  رهنما، محمدرحیم و محمد محسن رضوی. (1391)، "بررسی تأثیر حس تعلق مکانی بر سرمایه اجتماعی و مشارکت در محلات شهر مشهد"، نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، دوره 17، شماره 2.

-  زمردیان، امیرحسین. (1391)، "اهمیت پرداختن به موضوع حس جمعی در طرح‌ها و پژوهش‌های توسعه محله‌ای"، فصلنامه جستارهای شهرسازی، شماره 39 و 40.

-  ساروخانی، باقر. (1380)، "دایره المعارف علوم اجتماعی"، جلد اول، چاپ سوم، تهران: انتشارات کیهان.

-  شکوی‌ای، حسین. (1391)، "جغرافیای اجتماعی شهرها"، چاپ چهارم، انتشارات جهاد دانشگاهی.

-  صدیق سروستانی، رحمت آ...(1369)، "جامعه‌شناسی شهری، تهران"، جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران.

-  عبداللهی، مجید و مظفر صرافی و جمیله توکلی نیا. (1388)، "بررسی نظری مفهوم محله و بازتعریف آن با تأکید بر شرایط محله‌های شهری ایران"، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 72.

-  قاسمی، مروارید. (1383)، "اهل کجا هستم؛ هویت بخشی به بافت‌های مسکونی"، تهران: انتشارات روزنه.

-  گیدنز، آنتونی. (1378)، "تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید"، ترجمه: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.

-  لینچ، کوین. (1374)، "سیمای شهر"، ترجمه: منوچهر مزینی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن از سال 1335 تا 1385.

-  موسوی، یعقوب. (1388)، "ظرفیت‌های مکان در ایجاد تعلق اجتماعی و هم شهروندی: با توجه به مختصات مورد نیاز منطقه 22 شهری در تهران"، معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران.

-  موسوی، سید یعقوب. (1390)، "محله نوین الگوی جامعه‌شناسی شهری از توسعه محله‌ای"، منظر، شماره 18.

 

-  Barton, Hugh. (2003). Shaping Neighbourhoods: A guide for health, sustainability and vitaly, Sponpress, London and New York Capital Matters. The Journal of Community Informatics.VolDebate. Vol 9(3): 497-53.

-  Chavis, David. and Abraham Wandersman. (1990). Sense of Community in the Urban Environment: A Catalyst for Participation and Community Development”, American Journal of Community Psychology, 18(1):55–81.

-  Carpiano, Richard & Hystad, Perry. (2010). ”Sense of community belonging in health surveys: what social capital is it measuring?”, health & place, doi: 10. 1016/j. healthPlace

-  Cuba, Lee. and David. Hummon. (1993). A Place to Call Home: Identification with Dwelling, Community and Region, The Sociological Quarterly, 34(1): 111-131.

-  Goudy, Willis. (1990). ”Community Attachment in a Rural Region, Rural Sociology, 55(2): 178-198.

-  Gottdiener,Mark. and Leslie Budd(2005). Key Consepts in Urban Studies, Second Edition, London, Thousan ossak and New Dehly: Sage publication.

-  Hummon David. (1992). ”Community attachment: local sentiment and sense of place, in I Altman, S M Low. (eds.).Place Attachment, Plenum Press, London, pp 253-278.

-  Kasarda, John. and Morris. Janowitz. (1974). Community attachment in mass society, American Sociological Review, 39:328-39.

-  Ritzer, George. (2011). ”Sociological Theory. Eighth Edition New York: MeGraw Hill.

-  Rissman,Leonard. (1970).The Urban Process. New York: The Free Press.

-  Relph, Edward. (1976). Place and Placelessness, pion, London.

-  Simmel, George. (1969). The Metropolition and Mental Life, in Richard Sennet(ED). Classic Eessays on the Culture of Cities, New York: Meredith Corporation, pp: 47-60.

-  Wirth, Louis. (1938). Urbanism as a way of LIFE, The American Journal of Sociology, July, Volume XLIV, Number 1, pp: 1-24.