نقش راهبردهای آمایشی حفاظت از باغات و فضاهای سبز جهت رسیدن به الگوی توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: دره اسکو

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشگاه تبریز

چکیده

رشد کالبدی فضایی منطقه اسکو در چند دهه اخیر موجب مسائلی همچون تغییر کاربری زمین، گسترش نامتناسب شهر و مخاطرات زیست‌محیطی شده است. فشارهای سنگین سریع شهرنشینی بر سرزمین و منابع اطراف موجب کاهش پوشش گیاهی، کاهش فضاهای باز و مشکلات جدی اجتماعی و زیست‌محیطی شده است. هدف از این مطالعه، درک عوامل مؤثر در روند توسعه فیزیکی منطقه دره اسکو با عنایت به مقوله توسعه فضایی پایدار شهری از بُعد اکولوژیکی و حفظ شرایط زیست‌محیطی آن در دهه‌های آتی می‌باشد. بدین منظور با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای چند زمانه لندست 5 و 8 تکنیک‌های پردازش تصاویر ماهواره‌ای  شی‌ءگرا، تغییرات کاربری اراضی در مقطع زمانی 1395-1363 با تأکید بر گسترش پراکنده منطقه شهری اسکو و خسروشهر و روستاهای پیرامونی که در دره زیست‌محیطی اسکو واقع‌ شده، مورد ارزیابی قرار گرفته است.بر اساس نتایج حاصله مقدار مساحت منطقه شهری اسکو، خسروشهر و شش روستای پیرامونی از 88/290 هکتار در سال 1363 به 55/1088 هکتار در سال 1395 رسیده است. 62/514 هکتار از توسعه ذکر شده بر روی اراضی باغی و زراعی صورت گرفته که لزوم مدیریت توسعه آتی مبتنی بر اصول توسعه پایدار را می‌طلبد. بدین منظور عوامل مؤثر بر توسعه فیزیکی منطقه شهری دره اسکو بر اساس پیشینه تحقیق در قالب 15 شاخص شناسایی و با استفاده از روش رگرسیون لجستیک- به دلیل توانایی آن در تعیین اهمیت متغیرها- نقشه احتمال توسعه شهری تهیه گردید که استفاده همزمان از متغیرهایی انسانی و طبیعی به همراه اعمال متغیرهای مثل نقشه بافت توسعه شهری به منظور تعیین جهت توسعه، از مزیت‌های این تحقیق به شمار می‌رود. پس از پیش‌بینی الگوی آتی توسعه شهری در دره اسکو با استفاده از راهبرد حفاظت از باغات و فضاهای سبز در فرایند توسعه شهری، با بلوک‌بندی نقشه احتمال توسعه شهری، دادن فضای لازم برای توسعه، استخراج کمربند سبز طبیعی شرقی غربی و کمان‌های سبز و اعمال ممنوعیت توسعه در اطراف کمربند سبز پیشنهادی، حفظ ذخایر اکولوژیک دره اسکو با کاهش تخریب اراضی باغی و کنترل رشد پراکنده و انفصال شهرها و روستاها عملیاتی شده است.
 

کلیدواژه‌ها


- اصغری زمانی، اکبر. (1386)، ارزیابی و پیش‌بینی گسترش فضایی- کالبدی شهرهای ایران، مطالعه موردی شهر زنجان، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز.

-  بحرینی، حسین. (1368)، «تهران چگونه شهری است و چه باید باشد؟»، مجله محیط‌شناسی، شماره 15: ویژه‌نامه تهران.

-  بریاسولیس هلن. (1389)؛ الگوهای تحلیلی تغییر کاربری زمین، ترجمه: رفیعیان مجتبی، محمودی مهران، تهران: انتشارات آذرخش.

-  حکمت نیا، حسن؛ موسوی میر نجف. (1392)، کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، انتشارات آزادپیما، چاپ سوم.

-  رسولی، علی‌اکبر؛ محمود زاده، حسن. (1389)، مبانی سنجش از دور دانش‌پایه، انتشارات علمیران.

-  شکوئی، حسین. (1373)، دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری، انتشارات سمت.

-  شیعه، اسماعیل. (1377)، مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.

-  قربانی، رسول؛ صدر موسوی میر ستار. (1385)، پیامدهای زیست‌محیطی گسترش سکونتگاه‌ها مطالعه موردی دره اسکوچای، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای شماره 8.

-  کامیاب، حمیدرضا؛ ماهینی عبدالرسول سلمان؛ حسینی سید محسن؛ مهدی غلامعلی فرد. (۱۳۸9)، اتخاذ رهیافت اطلاعات محور با کاربرد روش رگرسیون لجستیک برای مدل‌سازی توسعه شهری گرگان، فصلنامه محیط‌شناسی، شماره 54.

-  مؤمنی، منصور. (1386)، تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS، انتشارات کتاب نو، چاپ اول.

-  ویلیامز کاتی؛ برتون الزابت؛ جنکنز مایک. (1383)، دستیابی به شکل پایدار شهری (شکل پایداری و حمل‌ونقل)، ترجمه: واراز مرادی مسیحی، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، تهران.

-  Anderson, W.P; Kanaroglou, P.S; Miller, E. J. (1996). urban form, energy and the environment: a review of issues, evidence and policy, Urban Studies, 33(1), 7-35.

-  Benz, U.C., Hoffmann, P., Willhauck, G., Lingenfelder, I. & Heynen, M. (2004). Multi-resolution, objectoriented fuzzy analysis of remote sensing data for GIS-ready information. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing 58: 239–258.

-  Bhatta, B. (2010). Analysis of Urban Growth and Sprawl from Remote Sensing, DataSpringer; London, p 191.

-  Bogart, W. (2009). Don't Call It Sprawl: Metropolitan Structure in the 21st Century, New York: CambridgeUniversity Press, 2006. 196 pp.

-  Geist, H.L., Lambin, E.F. (2002). Proximate causes and underlying driving forces of tropica deforestation. BIOSCIENCE 52 (2), 143-150.

-  Martinuzzi, S., William A., Olga, G., Gonzalez, M. R. (2007). Land development, land use, and urban sprawl in Puerto Rico integrating remote sensing and population census data, Landscape and Urban Planning 79, 288–297.

-  Nancy E. McIntyre, K. Knowles-Yánez, and D. Hope. (2008). Urban Ecology as an Interdisciplinary Field: Differences in the use of “Urban” Between the Social and Natural Sciences, Journal of Urban Ecosystems. No 4. pp. 5-24.

-  Vermeiren Karolien, Van Rompaey Anton, Loopmans Maarten, Serwajja Eria, Mukwaya Paul. (2015). urban growth of Kampala, Uganda: Pattern analysis and scenario development, Journal of Landscape and Urban Planning. No 106. pp. 199-206.

-  X.M. Li, R.B. Xiao, S.H. Yuan, J.An. Chen, J.X. Zhou. (2015). urban total ecological footprint forecasting by using radial basis function neural network: A case study of Wuhan city, China, Journal of Ecological Indicators. No 10. pp. 241-248.

-  Zhiyong Hu., C.P. Lo. (2007). A Modeling urban growth in Atlanta using logistic regression, Computers, Environment and Urban Systems, 31, 667– 688.