نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی فرهنگی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد مطالعات زنان، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 استادگروه جامعه شناسی واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
چکیده
سیاست فرهنگی مفهومی مدرن و برآمده از گسترش مفهوم و ایده شهروندی اجتماعی است. دولت، بازار و نهادهای مدنی ازجمله شهرداریها مهمترین نهادهای ورودکننده به سیاست فرهنگی هستند. شهرداری نهادی عمومی و غیردولتی است. شهرداری تهران دارای جایگاه مهم و برجستهای از منظر سیاسی و موقعیتی اثرگذار و نیز بازیگر مهمی در عرصه فرهنگ است که وظیفۀ آن اجرای سیاستهای فرهنگی متمرکز بر زیست شهری است. این پژوهش به روش تحلیل گفتمان انتقادی فوکویی، با مطالعه سیاست فرهنگی دورۀ شهرداری کرباسچی (1377-1368) به این پرسش پاسخ میدهد که گفتمان سیاست فرهنگی در این دوره از شهرداری تهران چه ویژگیهایی و چه ارتباطی با زمینه اجتماعی جامعه ایرانی دارد؟ با شناخت سه خرده گفتمان سیاست فرهنگی دولتی و فقرزدایی در گفتمان انقلاب اسلامی، دور نمای شهر جهانی، تهاجم فرهنگی و مقابله با سیاست فرهنگی بازاری و سوم، هویت فرهنگی- ملی و سیاست فرهنگی مدنی-ارتباطی؛ مدیریت شهری شهرداری را همزمان با پایان جنگ میتوان متأثر از حاکمیت ایده مدرنیزاسیون، سازندگی و توسعه دانست. ویژگی این سبک از مدیریت بر اساس فرآیند نوسازی و مدیریت، فرآیندی از بالا به پایین یعنی بر پایۀ ارادۀ مدیران قوی و تکنوکرات و با حمایت ساختار و نیز کمترین توجه به زمینههای اجتماعی و فرهنگی است. این شیوه از مدیریت و فهم از شهر نوعی از سیاست فرهنگی اقتدارگرا و یا بازاری را شکل میدهد که مهمترین مشخصۀ آن تابعیت فرهنگ از سیاست و اقتصاد است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Discourse Analysis of the Cultural Policies of Tehran Municipality under Gholamhossein Karbaschi
نویسندگان [English]
- Seyedeh Maryam Mahmoudi 1
- Mohammadtaghi Karami 2
- Bagher Saroukhani 3
1 PhD Candidate of Cultural Sociology, Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Professor of Women Studies, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Sociology, Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]
Cultural policy is a modern concept expanded from the idea of social citizenship. The state, market, and civil organizations such as municipalities are the main institutions that intervene in setting cultural policies. Municipalities in Iran are considered as state organizations. Tehran municipality has a distinctive political status that makes it an influential cultural force who carries the duty of implementing cultural policies within urban life. The current research applies Foucault’s critical discourse analysis for the study of the cultural policies under Gholamhossein Karbaschi (1368-1377/1990-1998) to answer the question of “what were the discursive characteristics of Tehran municipality’s cultural policies in this period and how did they reflect the social context of the time?”. Having distinguished three minor discourses of state cultural policies and poverty eradication as part of the revolutionary discourse, the prospect for the globalized city and confrontation with the market cultural policies referred to as ‘cultural invasion’, in addition to the national-cultural identity and civil-communicative cultural policies, the post-war Tehran municipality can be characterized by the ideas of modernization, construction, and development. Modernization defines management as a top-down process, mainly set in motion by the will-power of technocrats; powerful managers who are supported by the structure, pay the least attention to the socio-cultural contexts, and demonstrate restricted field management. Such a management method and understanding of the city ends in a type of authoritative or market-based cultural policy that is mainly defined with putting culture only in second place in relation to the market and politics.
کلیدواژهها [English]
- cultural policies
- Tehran municipality
- Karbaschi
- life politics
- critical discourse analysis
- احدی، محمد ناصر (1400)، شهر به «همشهری» رسید، در علیرضا محمودی (دبیر ویژهنامه سده سنگ و الماس)، تاریخ معاصر ایران 1400-1300 (ج 2)، تهران: موسسه همشهری.
- آشوری، کسری، ایراندوست، کیومرث و دوستوندی، میلاد (1398)، صورتبندی انتقادی گفتمان سکونتگاههای خودانگیختۀ شهری در جهان و ایران، فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، 4 (شماره 10 (منتشر شده در مرداد 1400))، 73-113.
doi: 10.22054/urdp.2021.59414.1300
- امین آقایی، مهرناز و غیاثوند، احمد (1398)، رفتارهای شهروندی مردم شهر تهران؛ فعال یا فرسایش هنجارها. فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، 4 (11). (منتشر شده در شهریور 1400), 1-28. doi: 10.22054/urdp.2021.57366.1269
- ایوبی، حجتالله (1388)، سیاست گذاری فرهنگی در فرانسه، دولت و هنر، تهران: سمت.
- بارکر، کریس (1391)، مطالعات فرهنگی (نظریه و عملکرد)، ترجمه: مهدی فرجی و نفیسه حمیدی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
- بیات مجتبی، قادری صلاح الدین& ایمانی جاجرمی حسین (1401)، سیاستگذاری فرهنگی و میدان قدرت در شهر تهران. مطالعات جامعه شناختی (نامه علوم اجتماعی سابق), 29(2), 29-47. doi: 10.22059/jsr.2023.91518
- پاکزاد جهانشاه (1381)، کیفیت محیط شهری، مطالبه معوقه شهروندان، مدیریت شهری، شماره 9.
- پاکزاد جهانشاه (1380)، فرهنگ کارشناسی و فرهنگ مردم، مدیریت شهری، شماره 8.
- پیران، پرویز (1376)، «شهر شهروند مدار»، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 11(117-118)،
(SID. https://sid.ir/paper/422802/fa)
- پیران، پرویز (1377)، «شهر شهروندمدار، طرح شهردار مدرسه، پیش به سوی مشارکتهای اجتماعی در حیطههای رسمی»، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 12(132-131).
(SID. https://sid.ir/paper/463556/fa)
- تهران آغاز شد، سال چهارم، شماره 1054.
- تهرانی شفق، اکبر (1389)، طهران قدیم تا تهران جدید، تهران: بوستان.
- جهانبخش آیدین (1384)، شهرداری تهران از 260 سال پیش تاکنون، سربرآورده از میان کیفر و پاداش، همشهری (2 مهر 1384- کد 3807).
- (https://images.hamshahrionline.ir/hamnews/1384/840702/irshahr/jashn1.htm)
- دریفوس، هوبرت؛ رابینو، پل (1376)، میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
- سازمان آمار، اطلاعات و خدمات کامپیوتری شهر تهران (1377)، کارنامه شهرداری تهران سال،1377 تهران: انتشارات سازمان خدمات کامپیوتری شهرداری تهران.
- سلطانی، علی اصغر (1387)، قدرت، گفتمان و زبان؛ سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر نی.
- شهرداری تهران معاونت هماهنگی و برنامهریزی (1374)، برنامه اول شهرداری تهران «تهران-80» (1380-1375)، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و برنامهریزی.
- شیخی، محمد و شبستر، محسن (1397)، آسیب شناسی مدیریتِ یکپارچۀ حریم کلانشهر تهران. فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، 3(4), 1-34.
doi: 10.22054/urdp.2019.42544.1128
- ضیمران، محمد (1378)، میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: هرمس.
- Zimran, M. (1999). Michel Foucault: Knowledge and power. Tehran: Hermes.
- فاضلی، نعمتالله (1391)، فرهنگ و شهر: چرخش فرهنگی در گفتمانهای شهری با تکیه بر مطالعات شهر تهران، تهران: موسسه تیسا ساغر مهر.
- فرج، سارا و شرفی، مرجان (1402)، نقش و قدرت شهردار تهران بر روی کاغذ و در عمل، فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، 8(24)، 87-133.
doi: 10.22054/urdp.2022.70495.1490
- فاضلی، نعمتالله (1392)، پشت دریاها شهری است، تهران: تیسا.
- Fazeli, N. (2013). Beyond the seas, there is a city. Tehran: Tisa.
- فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه: پیروز ایزدی و همکاران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها.
- فولاد، عباس؛ غلامرضا کاشی، عبدالله و ایرج قاسمی (1390)، با پیشکسوتان شهرساز: مجموعه مصاحبههای علمی و پژوهشی، تهران: فرهنگ صبا.
- قادری صلاح الدین، ایمانی جاجرمی حسین، گلچین مسعود و بیات، مجتبی (1400)، تأملی بر صور سیاستگذاری فرهنگی در مدیریت شهری مورد مطالعه: مدیریت شهری تهران (1396– 1368). توسعه محلی (روستائی-شهری)، 13(2)، 371-396.
doi: 10.22059/jrd.2021.334135.668690
- قادری، صلاح الدین؛ خالق پناه، کمال (1394). گفتمانهای سیاست فرهنگی شهرداری تهران. مدیریت استراتژیک فرهنگی شهر تهران.
- لطیفی غلامرضا (1391)، مدیریت شهری، تهران: نشر علم.
- کتاب اللهی، کسری و نژاد ابراهیمی، احد (1401)، نقش فرهنگِ مذاهب اسلامی در اِنسجام اجتماعی محلات تاریخی با مطالعه موردی محلة سرتپوله سنندج. فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، 7(21)، 161-191. doi: 10.22054/urdp.2022.65268.1401
- کچویان، حسین (1382)، فوکو و دیرینهشناسی دانش (روایت تاریخ علوم انسانی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- کسرایی، محمدسالار؛ پوزش شیرازی، علی (1388)، نظریه گفتمان لاکلا و موفه، ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیدههای سیاسی، سیاست- مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 39(3)، 339-360. ( https://sid.ir/paper/445566/fa)
- گلیان (1392)، شهر انسانی، ترجمۀ: علی غفاری و لیلی غفاری، تهران: موسسه علم معمار.
- مروارید، یونس (1377)، دادگاه ملی از دیدگاه مردم و مطبوعات (دوره دو جلدی)، تهران: اوحدی
- مدنیپور علی (1381)، تهران، ظهور یک کلانشهر، تهران: شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.
- مکدانل، دایان (1380)، مقدمهای بر نظریههای گفتمان، ترجمه: حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ و گفتمان.
- مکگوئیگان، جیم (1388)، بازاندیشی در سیاست فرهنگی، ترجمه: نعمتالله فاضلی، مرتضی قلیج، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
- موسویعبادی، علیاصغر (1378)، شهرداران تهران: از عصر ناصری تا دولت خاتمی، تهران: خرم.
- میلز، سارا (1388)، گفتمان، ترجمه: فتاح محمدی، تهران: نشر هزارۀ سوم.
- میلر، توبی؛ یودیس، جورج (1389)، سیاست فرهنگی، ترجمه: نعمت الله فاضلی و مرتضی قلیچ، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
- هاروی، دیوید؛ مریفیلد، اندی (1392)، حق به شهر، ریشه بحرانهای مالی، ترجمه: خسرو کلانتری، تهران: مهرویستا.
- همشهری (1371)، سال اول، شماره، 1، 2، 6 ،22.
- همشهری (1372)، سال دوم، شماره 298، 117، 88، 87، 334، 144، 312، 286، 359، 338، 296، 299.
- همشهری (1373)، سال سوم، شماره 431، 554، 606، 498، 576، 410، 444، 504، 441، 498، 551، 447، 457، 611، 616، 557
- همشهری (1374)، سال سوم، شماره 756، 689، 758، 902، 880، 677، 725، 914، 785، 841، 864، 757، 701، 679، 739، 734، 691، 694، 835، 713، 673، 733
- همشهری (1374)، سال چهارم، شماره 891،877.، 735،712،1061،1029،1021،1073،1109
- همشهری (1375)، درمنطقه یک شهرداری 300 خانه برای تبدیل به مراکزفرهنگی، بهرهبرداری از مجتمع سینما ـ تائتر بهاران
- همشهری (1375)، سال چهارم، شماره 1086.،12161002،1085،1053،1437
- همشهری (1376)، «نخستین جشنواره بینالمللی کاریکاتور با عنوان انسان و طبیعت
- همشهری (1376)، سال پنجم، شماره 1433،1301،1391،1375،1404،1358،1300،1298، 1339،1400
- همشهری (1377)، سال پنجم، شماره 1664، 1527، 1571، 1629، 1776، 1539، 1665، 1715، 1788.
- همشهری (1384)، سال دهم، شماره 3776.
- همه مردم مسئول حفظ محیطزیست هستند »، سال پنجم، شماره 1278.
- یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه: هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
)