نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران
چکیده
این مقاله با بررسی نقش تعامل چندسویه میان ساختارهای نهادی، جریانات اقتصاد سیاسی و الگوهای جهانی برنامهریزی شهری در شکلگیری سیاستهای توسعه شهری ایران نشان میدهد که چگونه برنامهریزی شهری بهمثابه پرکتیس اجتماعی-فضایی میان گفتمانهای هژمونیک سیاسی-اقتصادی و پارادایمهای وارداتی جهانی میانجیگری میکند. با تمرکز بر دوازده برنامه توسعه کشور (از ۱۳۲۷ تا ۱۴۰7)، این مطالعه از تحلیل گفتمان مبتنی بر نظریه لاکلاو و موف برای واکاوی نحوه مفصلبندی سیاستهای شهری در تقاطع سه میدان نیرو شامل چارچوبهای ایدئولوژیک ملی، الگوهای مسلط جهانی برنامهریزی و اقتصاد سیاسی فضایی بهره میجوید. دو پرسش هدایتگر پژوهش هستند: (۱) سیاستهای توسعه شهری در برنامههای توسعه کشور چگونه با گفتمانهای هژمونیک سیاسی-اقتصادی زمانه خود همبستهاند؟ (۲) این سیاستها تا چه حد با پارادایمهای جهانی برنامهریزی شهری همسو یا در تقابلند؟
از منظر روششناختی، تحلیل پیشرو با واسازی نظامهای معنایی، روابط تخاصمی و راهبردهای بازنمایی در اسناد توسعه، دالهای مرکزی و شناور، گسستهای گفتمانی و سازوکارهای طرد را شناسایی میکند. یافتهها نشانگر آنند که برنامهریزی شهری در ایران همواره عرصهای مناقشهبرانگیز برای بازتولید هژمونی بوده است: سیاستهای پیش از انقلاب تحت حکومت پهلوی، گفتمانهای مدرنیستی را برای مشروعیتبخشی به قدرت متمرکز دولتی ابراز کردند. درحالیکه برنامههای پس از انقلاب بین گفتمان عدالت توزیعی و نئولیبرالیسم شهری در نوسان بودهاند. علیرغم پذیرش صوری پارادایمهای جهانی مانند برنامهریزی راهبردی و توسعه پایدار، سیاستها تحت تأثیر وابستگیهای ساختاری، نابرابریهای فضایی را تداوم بخشیدهاند. مطالعه نشان میدهد الگوهای وارداتی برنامهریزی، در گسست از واقعیتهای اجتماعی-فضایی بومی، بیشتر بهمثابه ابزارهای انطباق نمادین با هنجارهای بینالمللی عمل میکنند تا اصلاحات ساختاری.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Impact of Dominant Discourses on Urban Development Policies: Analysis of Iran’s National Development Plans
نویسندگان [English]
- Farshad Nourian
- Hananeh Mirvakil
University of Tehran, School of Urban Planning
چکیده [English]
Urban planning, functioning as a political-spatial practice, represents a complex arena of discursive struggles and the nexus of power and space, reflecting the dominant ideologies governing the political-economic structure of each era. Aiming to scrutinize the interplay between national development plans, political-economic currents, and global urban planning paradigms, this study employs Laclau and Mouffe’s discourse theory to analyze twelve national development plans (from 1948 to 2028). The guiding questions of the research are: (1) How are urban development policies within national development plans articulated with the dominant political-economic discourses of their time? and (2) To what extent are these policies aligned with or in opposition to global urban planning paradigms? The findings indicate that planning in Iran has shifted its trajectory from a discourse of state-led modernism and infrastructural development in the pre-revolution era, to a discourse of distributive justice, and subsequently to liberalism within a rentier economy in the post-revolution era. However, despite shifts in nodal points and symbolic vocabulary, a structural continuity in the planning form is observed: the dominance of instrumental rationality, state centralism, and the systematic exclusion of public participation. The results suggest that urban policies have operated not on the basis of indigenous needs and spatial justice, but rather as instruments for consolidating political hegemony and ensuring symbolic conformity with global paradigms such as strategic planning and sustainable development.
کلیدواژهها [English]
- Discourse Analysis
- Laclau and Mouffe's Discourse Theory
- National Development Plans
- Urban Development in Iran
)