نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استاد شهرسازی دانشگاه تهران. تهران، ایران

3 استادیار شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده

بررسی و ارزیابی طرح‌های توسعه مبتنی بر نظریه‌های عدالت فضایی یکی از موضوعاتی است که در برنامه‌ریزی شهری ایران مغفول مانده است. هدف این مقاله تدوین چارچوب معیارهای عدالت فضایی و ارزیابی طرح ساماندهی محلۀ فرحزاد بر اساس آن معیارها به روش کیفی است. ازآنجاکه ارزیابی طرح‌های توسعه شهری با رویکرد عدالت فضایی مدنظر است با توجه به ماهیت موضوع عمدتاً از روش تحلیل ثانویه استفاده شده است. مبتنی بر یافته‌های پژوهش اصول عدالت فضایی در قالب 12 مفهوم شامل، مشاوره با مردم، مشارکت محوری، نفی محرومیت و حاشیه‌نشینی، رعایت حقوق مردم، توزیع عادلانه منابع، آزادی، برابری فرصت‌ها، نیاز به سهیم شدن در منفعت عمومی، استحقاق، همه‌شمولی و فراگیری، تنوع و تفاوت شناسایی شد. تحلیل محتوای اسناد طرح ساماندهی محله فرحزاد بیانگر آن است این طرح به میزان کمی با برخی از معیارهای عدالت فضایی مانند مشارکت محوری، مشاوره با مردم، استحقاق، توزیع عادلانه منابع، آزادی، برابری فرصت‌ها انطباق دارد، درصورتی‌که معیارهای نفی محرومیت و حاشیه‌نشینی، همه‌شمولی و نیاز بهسهیم شدن در منفعت عمومی در برنامه‌ریزی ساماندهی محله فرحزاد جایگاه پائین تری داشته است. طرح ساماندهی محلۀ فرحزاد طرحی کالبدی است که تنها برخی از معیارهای موردنظر عدالت اجتماعی مبتنی بر لیبرالیسم را موردتوجه قرار داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating and Evaluating Urban Development Plans Based on Spatial Justice Approach (Case Study: FarahzadReorganization Plan)

نویسندگان [English]

  • Aam Afsharnia 1
  • Esfandiar Zebardast 2
  • Morteza Talachian 3

1 PhD Candidate of Urban Planning, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran

2 Professor of Urbanism, University of Tehran, Tehran, Iran

3 Associate Professor of Urbanism, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran

چکیده [English]

Investigating and evaluating development plans based on theories of spatial justice is one of the topics that has been neglected in urban planning in Iran. This article aimed to formulate a framework of spatial justice criteria and evaluate the reorganization plan of The Farahzad neighborhood based on those criteria in a qualitative manner. Since the evaluation of urban development plans with a spatial justice approach is considered, the secondary analysis method has been used due to the nature of the issue. Based on the research findings, the principles of spatial justice in the form of 12 concepts including: consultation with the people, centralized participation, denial of deprivation and marginalization, respect for people's rights, fair distribution of resources, freedom, equality of opportunity, need to share in the public interest, entitlement inclusion, diversity and differences were identified. Analysis of the content of the documents of Farahzad neighborhood reorganization plan shows that this plan complies to some extent with some criteria of spatial justice such as central participation, consultation with people, entitlement, fair distribution of resources, freedom, equality of opportunity, rehabilitation and organization plan, Farahzad neighborhood while the criteria of denial of deprivation and marginalization, inclusion, and the need to share in the public interest have been at a lower ebb in the planning of reorganizing the Farahzad neighborhood. Farahzad neighborhood reorganization plan is a physical plan that has considered only some social justice criteria based on liberalism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial justice
  • Urban development plans
  • Rehabilitation and Organization Plan
  • Farahzad neighborhood
-  احمدی کرد آسیابی، فرزانه. (1391)، ارزیابی عملکرد مدیریت شهری در عدالت فضایی میان نواحی (مطالعه موردی شهر قائم‌شهر)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.
-  بهرام پور، مهدی.(1394)، شهر عدالت محور (عدالت فضایی در مدیریت شهری در تهران)، پایان‌نامه دکتری رشته شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس.
-  داداش‌پور، هاشم؛ علیزاده، بهرام و رستمی، فرامرز. (1394)، «تبیین چارچوب مفهومی عدالت فضایی در برنامه‌ریزی شهری با محوریت مفهوم عدالت در برنامه مکتب اسلام»، مجله نقش‌جهان پارس، شماره 1، جلد 5: 75-84 .
-  دادش پور، هاشم و الوندی پور،نینا. (1395)، «عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایران»، هنرهای زیبا، دوره 21،شماره 3: 67-80 .
-  رستمی، فرامرز. (1389)، بررسی و تحلیل نحوه توزیع خدمات عمومی شهری از منظر عدالت فضایی، نمونه موردی شهر یاسوج، پایان‌نامه کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس.
-  رفیعیان، مجتبی و الوندی پور،نینا. (1394)، «مفهوم‌پردازی اندیشه حق به شهر،در جستجوی مدلی مفهومی»، مجله جامعه‌شناسی ایران، سال دوم، شماره 16: 25-47.
-  سن، آمارتیا. (1379)، برابری و آزادی، مجموعة فلسفه و اقتصاد سیاسی، ترجمه: حسن فشارکی، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
-  سعیدی رضوانی، هادی و نوریان، فرشاد. (1393). «شهرسازی عدالت- محور؛ رهیافتی پیشرو در برنامه‌ریزی شهری»، مجله مطالعات شهری، سال سوم، شماره 12: 47-58 .
-  شکوهی بیدهندی، محمد صالح. (1393)، ارزیابی عدالت فضایی در برنامه‌های توسعه شهری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران.
-  فریدمن، جان. (1387)، برنامه‌ریزی در حوزه عمومی، از شناخت تا عمل، ترجمه: عارف اقوامی مقدم، تهران: نشر مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری ایران، چاپ اول.
-  قادری حاجت، مصطفی. (1393)، طراحی الگوی سنجش عدالت فضایی در کشورها مطالعه موردی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس.
-  مهندسین مشاور آورث. (1395)، طرح احیا و ساماندهی روددره فرحزاد، شهرداری تهران.
-  مهندسین مشاور پارس بوم. (1395)، طرح طراحی شهری روددره فرحزاد، شهرداری تهران.
-  میرغلامی، مرتضی؛ علیزاده، بهرام و کی نژاد، محمدعلی. (1397)، «ارزیابی عدالت فضایی در توسعۀ مجدد فضاهای شهری مورد پژوهی: طرح موضعی عتیق شهر تبریز»، مجله باغ نظر، دوره 15، شماره 67: 43-52 .
-  هاروی، دیوید. (1376)، عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه: فرخ حسامیان، محمدرضا حائری و بهروز منادی زاده، تهران: نشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
-  یعقوبی، داریوش. (1388)، درک ایرانیان از عدالت، تهران: نشر جامعه شناسان.
 
-  Bailey, Kenneth and Lobenstine, Lori. (2011). Spatial Justice: a frame for reclaiming our rights to be, the Design studio for social intervention with the generous support of the praxis project. www.ds4si.org
-  Bassett, Sarah. (2013). The role of spatial justice in the regeneration of urban spaces, NEURUS Research, The Netherlands. MUP Capstone
-  Connelly, Stephen and Bradley, Karin. (2004). Spatial justice, European spatial policy and the case of polycentric development, Paper for the ECPR Workshop on “European Spatial Politics or Spatial Policy for Europe?” 13-18 April, Uppsala, Swede
-  Dufaux, Frederic., Gervais- Lambony, Philippe., Lehman-Frisch, Sonia., and Moreau, Sophie. (2009)." Spatial Justice,  justice spatial", spatial justice 1 (1), 1-2.
-  Fainstein, S (2014). "The just city", International Journal of Urban Sciences, 18(1), 1-18.
-  Guasco, Anna. (2015). (De) constructing Los Angeles: "Spatial Injustice and Memoirs", Undergraduate Journal of Humanistic Studies, spring, Vol. I
-  Iveson, Kurt. (2011). "Social or spatial justice? Marcuse and Soja on the right to the city". City. 15 (2), 250-259
-  Malý, Jiří (2016). "Questioning territorial cohesion: (UN) equal access to services of general interest". Regional Science, 2 (4), 1-21.
-  Manuel, Jennifer. (2016). Social and Spatial Justice: Grassroots Community Action, San Jose, CA, USA
-  Rauhut, Daniel. (2017). A Note on Territorial Justice, 57th conference of the European Regional Science Association, in Groningen, the Netherlands, 29th August – 1st September
-  Silva, Carlos N. (2012). "Spatial Justice and the Right to the City: What Role for E-Planning?" International Journal of E-Planning Research, 1(2), 88-91
-  Soja, Edward W. (2008). The city and spatial justice, conference Spatial Justice, Nanterre, Paris, March 12-14
-  Soja, Edward W. (2010). Seeking spatial justice, Minneapolis: University of Minnesota Press, ISBN: 978-0-8166-6668-3.
-  Talen, Emilly. (1998). "After the Plans Methods to Evaluate the Implementation Success of Plans", Journal of Planning Education and Research, 16 (2), 79-91.
-  Tavana Mehrabani, Farah and Nohegar, Ahmad (2017). "Analysis the Urban Management and Role of Spatial Equity in Urban Areas (Case Study: Hashtgerd New City)", Journal of Accounting and Management, 3 (3), 14-21
-  Williams, Justin (2018). Spatial Justice as Analytic Framework, A thesis for the degree of Doctor of Philosophy, in the University of Michigan
-  Uwayezu, Ernest and Vries. (2018). "Indicators for Measuring Spatial Justice and Land Tenure Security for Poor and Low Income Urban Dweller", Land 2018, 7 (1), 84-90
-  Uitermark, Justus and Nicholls, Walter (2017). "Planning for social justice: Strategies, dilemmas, tradeoffs", Planning Theory, 16 (1), 32-50.