نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

عدم توجه به ویژگی‌های ساختاری سکونتگاه‌های غیررسمی با پیشبرد راهکارهایی مبتنی بر جزءنگری در مواجة با این معضل شهری، روز به روز بر دامنة مشکلات در این سکونتگاه‌ها می‌افزاید. هدف پژوهش حاضر، شناسایی چالش‌های محلة آخماقیه به‌عنوان یکی از سکونتگاه‌های غیررسمی در شهر تبریز است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش پرسش‌نامه و آزمون‌های تی‌تست، فریدمن و همبستگی بهره‌برداری شده است. داده‌های پژوهش، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی میدانی گردآوری شده (ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی) و حجم نمونه هم بر اساس فرمول کوکران معادل 378 نفر برآورده شده است. شاخص‌های تعیین شده در این پژوهش، به تریتب شاخص‌های "کالبدی" "اجتماعی" "اقتصادی" و "زیرساختی" هستند. نتایج تحلیل داده‌ها و پرسش نامه‌ها حاکی از آن بود که محلة آخماقیه از نظر ویژگی‌های ساختاری (کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی) پایین‌تر از حد متوسط قرار داشت و بیشترین میزان رضایتمندی ساکنان محلة آخماقیة تبریز در میان مؤلفه‌های مورد مطالعه، مربوط به مؤلفة اجتماعی بود و پس از آن به تریتب مؤلفة «زیرساختی»، مؤلفة «کالبدی» و در نهایت کمترین رضایتمندی مربوط به مؤلفة «اقتصادی» بود و به‌طورکلی رضایتمندی ساکنان از شاخص‌های ساختاری سکونتگاه‌های غیررسمی یکسان نبود. یافته‌های دیگر تحقیق نشان داد که بین کیفیت زیرساختی و کیفیت اقتصادی محلة آخماقیه، ارتباط معنادار و مثبتی وجود داشت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Structural Features of Informal Settlements in the Akhmakiyeh Neighborhood of Tabriz

نویسنده [English]

  • Ali Oskouee Aras

MA Student of Urban Planning, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Lack of attention to the structural features of informal settlements by promoting solutions based on partisanship in dealing with this urban problem is increasing the scope of the issues in these settlements. This study aims to identify the challenges of the Akhmakiyeh neighborhood as one of the informal settlements in Tabriz. The research method is descriptive-analytical, and the questionnaire, t-test, Friedman, and correlation tests were used to analyze the data. The data were collected using library studies and field research (a combination of quantitative and qualitative methods), and the sample size was calculated based on Cochran's formula of 378 people. The indicators determined in this research are "Physical," "Social," "Economical," and "Infrastructure" indicators, respectively. The results showed that the Akhmakiyeh neighborhood was below average regarding structural features (physical, social, economic, and infrastructure). Also, the highest level of residents' satisfaction was related to the "social" component, followed by the "infrastructure" component, the physical component. Finally, the lowest satisfaction rate was for the "economic" component. The residents' satisfaction with the structural indicators of informal settlements was not the same. Other findings showed a significant and positive relationship between infrastructure quality and the economic quality of the Akhmakiyeh neighborhood.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Informal Settlement
  • Structural features
  • satisfaction
  • Akhmakiyeh neighborhood
  • Tabriz
  •  

    • اسکندریان، غلامرضا و فیروزآبادی، سید احمد. (1398)، «واکاوی نقش و اهمیت رویکرد توانمندسازی در مواجهه با اسکان غیررسمی از نگاه صاحب‌نظران و حرفه‌مندان»، فصلنامة برنامه‌ریزی توسعة شهری و منطقه‌ای، سال چهارم، شمارة 11.
    • اسکوئی ارس، علی و حکیمی، هادی. (1399)، «سنجش حس تعلّق مکانی ساکنین سکونتگاه‌های غیررسمی مطالعۀ موردی: محلۀ حکم‌آباد تبریز»، فصلنامۀ مطالعات عمران شهری، سال چهارم، شمارۀ 12.
    • اسکوئی ارس، علی و حکیمی، هادی. (1400)، «سنجش شاخص‌های سرزندگی شهری در سکونتگاه‌های غیررسمی (مطالعۀ موردی: سیلاب قوشخانه تبریز)»، نشریۀ پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، سال نهم، شمارۀ 1.
    • آشوری، کسری؛ ایراندوست، کیومرث و دوستوندی، میلاد. (1398)، «صورت‌بندی انتقادی گفتمان سکونتگاه‌های خودانگیختة شهری در جهان و ایران»، فصلنامة برنامه‌ریزی توسعة شهری و منطقه‌ای، سال چهارم، شمارة 10.
    • ایراندوست، کیومرث. (1388)، «سکونتگاه‌های غیررسمی و اسطورة حاشیه‌نشینی»، تهران، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
    • براتی، ناصر و یزدان‌پناه شاه‌آبادی، محمدرضا. (1390)، «بررسی ارتباط مفهومی سرمایة اجتماعی و کیفیت زندگی در محیط شهری نمونه موردی: شهر جدید پردیس، جامعة پژوهشی فرهنگی، سال دوم، شمارة 25:1-49.
    • بردی آنامرادنژاد، رحیم ؛ ملکشاهی، غلامرضا و محمدی، عبدالحمید. (1393)، «ارزیابی نقش سکونتگاه‌های غیررسمی در گسیختگی فضایی ساختار شهری»، فصلنامة علمی-پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال چهارم، شمارة 4.
    • بلوک‌های آماری کلان‌شهر تبریز. (1395).
    • بیانیة پرتوریا، «سکونتگاه‌های غیررسمی» برای هبیتات 3، (2016)، نشست موضوعی پرتوریا آفریقای جنوبی.
    • پیران، پرویز. (1370)، «آلونک‌نشینی در ایران»، بخش پایانی، مجلّه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 95 و 96.
    • ترکمن‌نیا، نعیمه؛ قربانی، رسول و خوارزمی، امیدعلی. (1397)، «ارزیابی سیستمی عوامل شکل‌گیری و گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی کلان‌شهر مشهد»، مجلة جغرافیا و توسعة فضای شهری، سال پنجم، شمارة 2: 42-23.
    • حبیبی موسی‌قیه ، نسترن. (1399)، «ارزیابی کیفیت مسکن و میزان رضایت‌مندی از آن با تأکید بر مساکن نابهنجار؛ نمونة موردی منطقة 1 تبریز)»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتة جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز.
    • حاتمی نژاد، حسین و حسین‌اوغلی، جواد. (1388)، «بررسی تطبیقی برخی شاخص‌ها در سکونتگاه‌های غیررسمی اطراف کلان‌شهر تهران (مطالعة موردی: حصار امیر و شهرک انقلاب)»، نشریة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال نهم، شمارة 12: 7-29.
    • حیدری، محمدجواد و لطفی، فاطمه. (1394)، «ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی در شهر زنجان (مطالعة موردی: محلة اسلام‌آباد)»، فصلنامه چشم‌انداز زاگرس، سال هفتم، شمارة 26.
    • خیرالدین، رضا و صلاحی‌مقدم، علیرضا. (1400)، «توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با گذر از رویکرد نیازمبنا به دارایی مبنا؛ (موردکاوی محلة فرحزاد تهران)»، فصلنامة برنامه‌ریزی توسعة شهری و منطقه‌ای، سال ششم، شمارة 17.
    • روستایی، شهریور؛ زادولی، فاطمه و زادولی خواجه، شاهرخ. (1394)، «تحلیل فضایی پراکنش فقر اجتماعی در مناطق حاشیه‌نشین نمونة موردی: مناطق حاشیه‌نشین شمال شهر تبریز»، فصلنامة برنامه‌ریزی توسعة شهری و منطقه‌ای، سال اول، شمارة 1: 3.
    • سبحانی، نوبخت؛ نوروزی سیله، نسترن؛ اکبری، مجید و بیرانوندزاده، مریم. (1396)، «بررسی تأثیر رهیافت‌های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی بر توانمندسازی اجتماعی سکونتگاه‌های غیررسمی (نمونة موردی: محلة آسیه‌آباد اهواز)»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، سال نهم، شمارة 33: 147-164.
    • سرور، هوشنگ و امین زاده، سیامک. (1398)، «تبیین علل شکل‌گیری اسکان‌های غیررسمی و ارائة راهکارهای بهینه جهت ساماندهی آنها (مطالعة موردی: محلة علی‌آباد بوکان)»، فصلنامة جغرافیا و روابط انسانی، سال دوم، شمارة 3: 17-42.
    • شاه‌حسینی، پروانه.(1392)، «بررسی سیر تحوّل اسکان غیررسمی با تأکید بر ایران»، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعة علوم انسانی، چاپ اول.
    • صالحی‌امیری، سیّد رضا و خدائی، زهرا. (1396)، «حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی چالش‌ها و پیامدها»، تهران: انتشارات ققنوس، چاپ دوم.
    • قربانی، رسول؛ خوارزمی، امید علی و ترکمن‌نیا، نعیمه. (1398)، «تحلیل تأثیر عوامل اقتصادی-اجتماعی بر شکل‌گیری و گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی کلان‌شهر مشهد»، نشریة پژوهش‌های جغرافیای انسانی، سال پنجاه‌ویکم، شمارة 2: 373-385.
    • نجفی، سعید؛ احد نژاد، محسن و دویران، اسماعیل، (1393)، «ارزیابی کیفیت زندگی در سکونتگاه‌های غیررسمی شهرها (موردشناسی: محلة اسلام‌آباد شهر زنجان»، فصلنامة جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، سال پنجم، شمارة 16.
    • واعظی، موسی؛ رسول‌زاده، زهرا؛ نبیونی، سیروس و نامدار زاده، مسلم. (1399)، «بهداشت در سکونتگاه‌های غیررسمی: مقابله با کووید 19 و بهبود سلامتی و رفاه»، ششمین همایش بین‌المللی مطالعات معماری و شهرسازی در جهان اسلام، تهران.
    • مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن. (1395).
    • مصطفایی‌جورنی، فردین. (1397)، «سنجش و رتبه‌بندی ابعاد مشارکت ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی غرب ارومیه(مطالعة موردی: اسلام‌آباد ارومیه)»،پایان‌نامة کارشناسی ارشد، رشتة جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز.

     

    • Alzamil, Waleed, (2017). “The urban features of informal settlements in Jakarta, Indonesia”, Data in Brief, No: 15, Pp: 993-999.
    • Ellis, P., & Roberts, M., (2015), Leveraging urbanization in South Asia: Managing spatial transformation for prosperity and livability. The World Bank.
    • Marutulle, Noah K, (2017). “Causes of informal settlements in Ekurhuleni Metropolitan Municipality: An exploration”, Africa’s Public Service Delivery and Performance Review, ISSN: (Online) 2310-2152, (Print) 2310-2195, Pp: 1-11.
    • Nahiduzzaman, kh. (2006). Housing the Urban Poor: Planning, Business and Politics, A Case Study of Duaripara Slum, Dhaka city, Bangladesh, Department of Geography, Faculty of Social Sciences and Technology Management, Norwegian University of Science and Technology (NTNU). Pp: 4.
    • Tesenkova, Sasha, (2017) “Informal settlements in post-communist cities: Diversity factors and patterns”, Urbani izziv, No: 2, Pp: 73-84.
    • Turok, I., & Borel-Saladin, J. (2018). The theory and reality of urban slums: Pathways-out-of-poverty or cul-de-sacs? Urban Studies, 55(4), Pp:

    https://www.ohchr.org/EN/,Issues/Housing/Pages/InformalSettlementsRighttoHousing.aspx.

    • Wekesa, B.W, Steyn, G.S, Otieno, F.A.O. (Fred)., (2011). “A review of physical and socio-economic characteristics and intervention approaches of informal settlements”, Habitat International, Vol. 35, Pp: 238-245.
    • Eskandarian, Gholamreza, Firoozabadi, Seyed Ahmad, (2019). "Analysis of the role and importance of empowerment approach in dealing with informal housing from the perspective of experts and professionals", Quarterly Journal of Urban and Regional Development Planning, Fourth Year, No. 11, Pp: 58 (In Persian)
    • Oskouee Aras, Ali, Hakimi, Hadi, (2020). "Assessing the sense of spatial belonging of residents of informal settlements Case study: Hakmabad neighborhood of Tabriz", Quarterly Journal of Urban Development Studies, Fourth Year, No. 12, Pp: 23. (In Persian)
    • Oskouee Aras, Ali, Hakimi, Hadi, (2021). "Measurement of Urban Vitality Indicators in Informal Settlements (Case Study: Seilab Tabriz)", Journal of Urban Planning Geographical Research, Year 9, No. 1, Pp: 146. (In Persian)
    • Ashouri, Kasra, Irandoost, Kiomars, Dostvandi, Milad, (2019). "Critical Formulation of the Discourse of Spontaneous Urban Settlements in the World and Iran", Quarterly Journal of Urban and Regional Development Planning, Fourth Year, No. 10, Pp: 74 (In Persian).
    • Irandoost, Kiomars, (2009). "Informal settlements and the myth of marginalization", Tehran, Tehran Municipality Information and Communication Technology Organization Publications, Pp: 1-226 (In Persian)
    • Barati, Nasser, Yazdanpanah Shahabadi, Mohammad Reza, (2011). "A Study of the Conceptual Relationship between Social Capital and Quality of Life in Urban Environment Case Study: New Campus City, Cultural Research Society, Second Year, No. 1, Pp: 49-25. (In Persian)
    • Bardi Anamradnejad, Rahim, Malekshahi, Gholamreza, Mohammadi, Abdolhamid, (2014). "Assessing the role of informal settlements in the spatial rupture of urban structure", Journal of Spatial Planning (Geography). Fourth Year, No. 4, Pp: 76 -80. (In Persian)
    • Statistical blocks of Tabriz metropolis, (2016). (In Persian).
    • Pretoria Statement, "Informal Settlements" for Habitat 3, (2016). Pretoria South Africa Thematic Meeting. (In Persian)
    • Piran, Parviz, (1991). "Shed living in Iran", the final section, Journal of Political and Economic Information, No. 95 and 96, Pp: 53. (In Persian)
    • Turkmennia, Naimeh, Ghorbani, Rasoul, Kharazmi, Omid Ali, (2018). "Systematic evaluation of the factors of formation and expansion of informal settlements in Mashhad", Journal of Geography and Urban Development, Fifth Year, No. 2, Pp: 42-23 (In Persian)
    • Habibi Musa Ghiyeh, Nastaran. (2020). "Assessing the quality of housing and the level of satisfaction with it with emphasis on abnormal housing; Case study of Tabriz Region 1). M.Sc. Thesis, Department of Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Pp: 48 (In Persian)
    • Hatami Nejad, Hossein, Hossein Oghli, Javad, (2009). "Comparative study of some indicators in informal settlements around the metropolis of Tehran (Case study: Hesar Amir and Enghelab town)", Journal of Applied Research in Geographical Sciences, Year 9, No. 12, Pp: 7-29. (In Persian)
    • Heidari, Mohammad Javad, Lotfi, Fatemeh, (2015). "Organizing and Empowering Informal Settlements in Zanjan (Case Study: Islamabad Neighborhood)", Zagros Perspective Quarterly, Seventh Year, No. 26, Pp:164 -168. (In Persian)
    • Khairuddin, Reza, Salahi Moghadam, Alireza, (2021). "Empowerment of informal settlements by moving from the need-based approach to asset-based; (Case Study of Farahzad neighborhood of Tehran) », Quarterly Journal of Urban and Regional Development Planning, Year 6, No. 17, Pp: 37-36 (In Persian).
    • Roustaei, Shahrivar, Zadoli, Fatemeh, Zadoli Khajeh, Shahrokh, (2015). "Spatial Analysis of Social Poverty Distribution in Marginal Areas: A Case Study: Marginal Areas North of Tabriz", Quarterly Journal of Urban and Regional Development, First year, number 1, Pp: 3 (In Persian).
    • Sobhani, Nobakht, Norouzi Sileh, Nastaran, Akbari, Majid, Biranvandzadeh, Maryam, (2017). "Study of the effect of social, economic and physical approaches on social empowerment of informal settlements (Case study: Asiehabad neighborhood of Ahvaz)”, Journal of Geography and Urban Planning Zagros Vision, Ninth Year, No. 33, Pp: 147-164. (In Persian)
    • Sarvar, Houshang, Aminzadeh, Siamak, (2019). "Explaining the causes of the formation of informal settlements and providing optimal solutions for their organization (Case study: Aliabad Boukan neighborhood)", Quarterly Journal of Geography and Human Relations, Year II, No. 3, Pp: 17-42. (In Persian)
    • Shah Hosseini, Parvaneh, (2013). "Study of the evolution of informal housing with an emphasis on Iran", Organization for the Study and Compilation of University Humanities Books (Samat). Center for Research and Development of Humanities, First Edition, Pp: 64. (In Persian)
    • Salehi Amiri, Seyed Reza, Khodaei, Zahra, (2017). "Marginalization and Informal Settlement of Challenges and Consequences", Tehran, Phoenix Publications, Second Edition, Pp: 165. (In Persian)
    • Ghorbani, Rasoul, Kharazmi, Omid Ali, Turkmennia, Naeimeh, (2019). "Analysis of the effect of socio-economic factors on the formation and expansion of informal settlements in Mashhad", Journal of Human Geography Research, Year Fifty-first, No. 2, Pp: 373-385. (In Persian)
    • Najafi, Saeed, Ahadnejad, Mohsen, Doiran, Ismail, (2014). "Assessing the quality of life in informal settlements of cities (Case study: Islamabad neighborhood of Zanjan", Quarterly Journal of Geography and Urban-Regional Planning, Year Fifth, No. 16, Pp: 82. (In Persian)
    • Vaezi, Musa, Rasoulzadeh, Zahra, Nabiuni, Sirus, Namdarzadeh, Muslim, (2020). "Health in Informal Settlements: Coping with Quidd 19 and Improving Health and Welfare", Sixth International Conference on Architectural and Urban Studies in the Islamic world, Tehran, Pp: 3. (In Persian)
    • Statistics Center of Iran, General Population and Housing Census, (2018).

    Mostafaei Jorni, Fardin, (2018). "Assessing and ranking the dimensions of participation of residents of informal settlements in western Urmia (Case study: Islamabad, Urmia)", M.Sc. Thesis, Geography, and Urban Planning, University of Tabriz, Pp: 52. (In Persian)