نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
دانشگاه مازندران
چکیده
فقرشهری در ایران همواره پدیدهای چندوجهی و متأثر از بافتهای سیاسی، ایدئولوژیک و اقتصادی بوده است. این پژوهش با تکیه بر نظریههای تحلیل گفتمان انتقادی با الهام از نظریات لاکلاو و موفه ، به مطالعه گفتمانهای دولتی پیرامون فقرشهری در جمهوری اسلامی از دولت سوم تا سیزدهم می-پردازد. این مطالعه همچنین به بررسی عوامل درونی و بیرونی تأثیرگذار بر موفقیت یا ناکامی گفتمانهای فقرزدایی میپردازد و نشان میدهد چگونه تکنیکهای گفتمانی و چارچوبهای نظری خاص هر دوره، در تصمیمگیریها و توزیع منابع اقتصادی تأثیرگذار بوده است. بهمنظور گردآوری دادهها، اسناد رسمی دولتی، بیانات سیاستگذاران مورد بررسی قرار گرفت. یافتهها حاکی از آن است که در دورههای مختلف، تفسیرها و پیامدهای سیاسی-اجتماعی متفاوتی از مفهوم فقر شکل گرفته است؛ چنانکه در برخی دورهها، تأکید بر دفاع و فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ، امکان اجرای گسترده سیاستهای رفاهی را محدود ساخت و در دورههای دیگر، رویکردهای عدالت توزیعی و حمایتهای اجتماعی برجسته شدند. در مجموع، نتایج نشان میدهد گفتمان فقر نقشی کلیدی در ساختاردهی به سیاستهای عمومی داشته، و طرز تلقی دولت از ریشهها و راهکارهای فقر را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار داده است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Urban Poverty Discourse in Iran: Discourse Analysis of the Evolution of Government Policies and Ideological Representations Between the Third to the Thirteenth Governments
نویسندگان [English]
- rahman farahani
- sadeq salehi
- mehraban parsamehr
mazandaran university
چکیده [English]
Urban poverty in Iran has always been a multifaceted phenomenon influenced by political, ideological, and economic contexts. Relying on critical discourse analysis theories inspired by the works of Laclau and Mouffe, this research examines governmental discourses surrounding urban poverty in the Islamic Republic of Iran from the Third to the Thirteenth Administration. The study also investigates the internal and external factors affecting the success or failure of anti-poverty discourses and demonstrates how the discursive techniques and specific theoretical frameworks of each period have influenced decision-making and the allocation of economic resources.
To collect data, official government documents and policymakers' statements were analyzed. The findings indicate that in different periods, the interpretations and socio-political outcomes of the concept of poverty varied significantly. For instance, during certain periods, an emphasis on defense and the economic pressures of war limited the implementation of broad welfare policies, whereas in other periods, distributive justice approaches and social support measures took center stage. Overall, the results show that poverty discourse has played a crucial role in shaping public policies, directly influencing the government’s perception of the causes and solutions to poverty.
کلیدواژهها [English]
- Poverty
- Urban poverty. poverty discourse
- third to thirteenth governments
- حاجی یوسفی، امیر محمد. (1379)، نظریه گفتمان، تهران، انتشارات فرهنگ گفتمان.
- خلجی، عباس. (1397)، گفتمان اصلاح طلبی، تهران، انتشارات بوی کاغذ.
- ریتزر، جورج. (1397)، نظریه جامعهشناسی، ترجمه هوشنگ نائبیپور، نشر نی، تهران
- سرزعیم، علی. (1395)، پوپولیسم ایرانی، تهران، نشر کرگدن.
- سلطانی، سیدعلیاصغر. (1391)، قـدرت، گفتمـان و زبـان: سـازوکارهای جریـان قـدرت در جمهـوری اسلامی ایران، تهران، نشر نی.
- سند تحول دولت مردمی دولت سیزدهم. (1400).
- صفری شالی، رضا. (1392)، بررسی گفتمان عدالت اجتماعی در دولتهای بعد از انقلاب اسلامی ایران، رساله دکتری دانشگاه علامهطباطبایی.
- کسرایی، محمد سالار، پوزش شیرازی، علی. (1388)، نظریه گفتمان لاکلاو و موفه ابزاری کارآمد بـرای فهم و تبیین پدیدههای سیاسی، فصلنامه سیاست، شماره 11،ص360-339.
- گروه مهندسی خرد. (1399)، داستان توسعه در ایران، انتشارات لوح فکر، تهران.
- فدایی، محمدرضا. (1398)، انقلاب اجتماعی سیاست و دولت رفاه در ایران، تهران،انتشارات شیرازه.
- قاسمینژاد، ابوذر؛ شبستر، محسن و اسماعیلزاده، علیاصغر. (1402)، تنگناهای توسعه اجتماعی در بین حاشیهنشینان (مطالعه دادهبنیاد شرایط علی و زمینهای در بین حاشیهنشینان پاکدشت و قیامدشت)، فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، دوره 8، شماره 27 ، دی 1402، ص247-203.
- متقی، ابراهیم. (1398)، ترامپ، جمهوری اسلامی ایران و سیاست بینالملل، تهران، انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
- مصلینژاد، عباس. (1397)، آسیبشناسی توسعه اقتصادی ایران، نشر اختران، تهران
- مصلینژاد، عباس. (1397)، دولت و توسعه اقتصادی در ایران، تهران، نشر نی.
- مکرمیپور، محمدباقر. (1401)، بررسی گفتمان دولتهای پس از انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه دانشنامه علوم سیاسی، سال سوم، شماره 7، ص 50-28.
- ملکی، امیر. (1402)، تحلیل جامعهشناسی سیاستهای کاهش فقر و نابرابری اجتماعی در برنامههای توسعه (راهکارها و توصیههای سیاستی برای تدوین برنامه هفتم توسعه)، فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره 17، شماره 3،ص78-35.
- منوچهری، عباس؛ علویپور، محسن و نریمان، سعید. (1400)، توسعه فراستمند الگویی بدیل برای ایران، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- موثقی، سیداحمد. (1385)، اقتصاد سیاسی ایران در دوره جمهوری اسلامی ، فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 71، ص 354-311.
- نقشبندی، علی. (1399)، پیامدهای سیاسی و اقتصادی خروج امریکا از برجام برای ایران در دوره ترامپ و آغازه دوره بایدن، نشریه مطالعات بینالمللی، شماره 17،ص176-157.
- نیازخانی، سمانه؛ زیردست، اسفندیار و میلیون، آنگلا. (1403)، واکاوی تحققپذیری پایداری سکونتگاهها در برنامههای آمایش استانی مناطق کمتر توسعهیافته با رویکرد RBM، فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقهای، دوره 9، شماره 31 ، دی 1403، ص 30-1.
- وبسایت پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری. (1399)، مصاحبه با ریاست جمهور، دریافت لینک از: https://president.ir/fa/115737
- وبسایت پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری. (1401)، جهش واقعی در ساخت مسکن از اولویتهای اساسی دولت استف دریافت لینک از : https://president.ir/fa/136419
- وبسایت خبری حسن روحانی. (1401)، طرح تحول سلامت، دریافت لینک از :
- وبسایت خبری تابناک. (1394)، جزئیات عملکرد صندوق کارآفرینی دولت روحانی، دریافت لینک از: http://www.tabnak.ir/002Hb6
- وبسایت خبری تابناک. (1403)، اعتراف خاندوزی درباره ارز ترجیحی پس از پایان وزارت، دریافت لینک از : https://www.tabnak.ir/005Geg
- هرسنی، صلاحالدین. (1395) گفتمان سیاسی دولت روحانی، اندیشه پویا،4
- یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز. (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هـادی جلیلـی، تهران، نشـر نی.
- یوسفوند، سامان؛ سلمانیوند، شاپور و گنجی، مرتضی. (1403)، بیقدرتی و تله فقر و محرومیت اجتماع حاشیهنشین بهمثابه چالشی برای حکمرانی شهری، فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای، دوره 9، شماره 28 ، فروردین 1403، ص48-1.
)