نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 استاد گروه برنامهریزی شهری و منطقهای دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
فضاهای عمومی نقش بسزایی در حیات شهرها داشته و در دستیابی شهرها به کیفیت زیست مناسب و توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مؤثرند. برنامهریزی فضاهای عمومی در زمینۀ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی فرهنگی و باتوجه به سنت برنامهریزی متفاوت است. چگونگی تاثیر سنتهای برنامهریزی بر فضاهای عمومی، سوال پژوهش است که درک آن از حلقۀ اتصال دو مفهوم فوق میسر است. "منافع عمومی" که مورد توجه همۀ سنتهای برنامهریزی بوده و با موضوع فضای عمومی همپوشانی دارد، نقطۀ اتصال دو مفهوم فوق است. پژوهش با تحلیلی نظری به معیارهای فضای عمومی و مطالعۀ سنتهای برنامهریزی پرداخته و با استفاده از ماتریسی تقاطعی، سنتهای برنامهریزی را در ارتباط با فضای عمومی مقایسه می کند. این معیارها عبارتند از نقش دولت، عرصۀ عمومی، پویایی، تکثر، اهداف اجتماعی و مشارکت. تفاوتها، ظرفیتها و محدودیتهای سنتهای برنامهریزی، بکارگیری رویکردهای متفاوتی را (عدم کفایت هیچکدام از رویکردها بهتنهایی) برای رسیدن به اهداف اجتماعی میطلبد که با توجه به شرایط و زمینۀ ساختاری تعیین میشود. فضای عمومی با داشتن ویژگیهای چندوجهی، بستر تعاملات اجتماعی و تنوع و تکثر منافع، ارتباط بیشتری با سنتهای برنامهریزی مشارکتی دارد که به اهداف غیرکالبدی و اجتماعی میپردازند. سنت های برنامه ریزی با رویکردهای مشارکتی به گروههای متنوع و اهداف متکثر توجه داشته و شیوههای ارتباطی و مشارکتی را در فرایندهای برنامهریزی بهکار میگیرند. برنامه ریزی شهری در ایران نیازمند تغییر رویکرد به روش های مشارکتی است که در آنها تنوع و پویایی زندگی شهری در فضای عمومی مورد تاکید است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Public Space in Planning Traditions
نویسندگان [English]
- Hesam Hassanipour 1
- Ali Khaksari Rafsanjani 2
1 PhD Candidate of Urban planning, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran.
2 Professor of Urban and Regional Planning, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Public spaces have important role in city life, are so effective for cities for appropriate quality of life and economic, social and cultural development.
Public space planning takes place in political, economic and socio-cultural context in planning traditions. The question is how planning traditions affect public space planning? The relation between two concepts above is “public interest” that is common in all planning approaches and overlaps with the subject of public space directly. The research process starts with studying public space criterions (government role, public sphere, complexity, diversity, social goals and participation) and planning traditions, and compares planning traditions regarded to public space by theoretical analysis of intersectional matrix of planning features and public space criterions. The differences, limits and capabilities of planning traditions, make different approaches for reaching social goals and different response to diversity and dynamics of cities. That would be happened according to structural context of planning. The public space with multi-dimensional features includes social interactions and diverse interests and goals. It’s more compatible wth participatory planning approaches which are more focusing on social and non-physical aspects. The participatory approaches take more attention to diverse groups and interests as well as relational and participatory methods in planning processes. Urban planning in Iran needs to be changed to participatory approaches which take attention to diversity and urban dynamics in public space.
کلیدواژهها [English]
- "dynamics"
- "participation"
- " planning traditions"
- "public interest"
- "public space"
- احمدی، مرتضی؛ ضیائی، محمود؛ واعظی، رضا؛ کاظمیان، غلامرضا؛ یاوری گهر، فاطمه (1402): «واکاوی جایگاه عقلانیت در سند راهبردی توسعه گردشگری کشور»، فصلنامه برنامهریزی توسعه شهری و منطقهای، سال هشتم، شماره 24، 1-34
- بحرینی، سید حسین (1377): فرایند طراحی شهری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
- برغمدی، هادی؛ محقق منتظری، معصومه (1399): «تاثیرات اجتماعی ساماندهی خیابانهای دارای ارزش فرهنگی و تاریخی (مطالعه موردی خیابان لالهزار)» ، فصلنامه برنامهریزی توسعه شهری و منطقهای، سال پنجم، شماره 14، 113-140
- بهزادفر، مصطفی؛ محمودی کردستانی، پیام (1388): «هنجارهای کیفی طراحی فضای شهری مردممدار (آزادیمدار)» ، مجله آرمانشهر، شماره 3، صص 32-48
- دانشپور، عبدالهادی؛ چرخچیان، مریم (1386): «فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیات جمعی»، نشریه باغ نظر، سال چهارم، شماره 7 (بهار و تابستان 1386)، صص 19-28
- تیلور، نایجل (1998) : نظریههای برنامهریزی شهری (از آغاز تا کنون)، ترجمۀ محمود شورچه (1393)، تهران، مدیران امروز
- جمعهپور، محمود (1398): «پارادایم نوین برنامهریزی برای پایداری و مدیریت یکپارچه منطقه کلانشهری تهران، ساماندهی یا تغییر پایتخت»، فصلنامه برنامهریزی توسعه شهری و منطقهای، سال سوم، شماره 4، 133-158
- جیکوبز، جین (1961): مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی، ترجمۀ حمید پارسی و آرزو افلاطونی (1388)، انتشارات دانشگاه تهران
- حبیبی، محسن (1380): «جامعه مدنی و حیات شهری»، مجله هنرهای زیبا دانشگاه تهران، شماره 7، صص 21-33
- حبیبی، میترا (1397): سند راهبردی مدیریت فضاهای شهری تهران، دانشگاه شهید بهشتی، مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران
- خاتم، اعظم (1384): «حوزۀ همگانی و فضاهای عمومی در ایران»؛ فصلنامۀ اندیشۀ ایرانشهر، سال اول، شماره 3، صص 10-24
- رفیعیان، مجتبی؛ سیفایی، مهسا (1384): «فضاهای عمومی شهری؛ بازنگری و ارزیابی کیفی»، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 23، صص 35- 42
- رفیعیان، مجتبی؛ خدایی، زهرا (1388): «بررسی شاخص ها و معیارهای موثر بر رضایتمندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری»، فصلنامه راهبرد، شماره 53، صص 227- 248
- رهنمایی، محمدتقی؛ اشرفی، یوسف (1388): «فضاهای عمومی شهر و نقش آن در شکلگیری جامعه مدنی از دیدگاه برنامهریزی»، فصلنامه انجمن جغرافیایی ایران، دوره 5، شماره 14-15، صص 23- 46
- زندیه، سمیه؛ صرافی، مظفر (1401): «به سوی چارچوبی برای مفهومپردازی از منفعت عمومی در برنامهریزی فضایی»، فصلنامه برنامهریزی توسعه شهری و منطقهای، سال هفتم، شماره 22، 1-43
- شارعپور، محمود (1393): شهر، فضا و زندگی روزمره، تهران، نشر تیسا
- صرافی، مظفر؛ نجاتی، ناصر؛ نجفزاده، رضا (1400): «برنامه ریزی شورشی در فضاهای خاکستری؛ موردپژوهی: محله آبکوه مشهد»، نشریه هنرهای زیبا، دوره 26، شماره 2، صص 65-79
- فاطمینیا، محمدعلی؛ خاکساری، علی (1401): «مدیریت فضاهای عمومی و ناپایداریهای اجتماعی: مطالعه موردی پایانههای مسافربری شهر تهران»، فصلنامه برنامهریزی توسعه شهری و منطقهای، سال هفتم، شماره 23، 1-47
- فریدمن، جان (1987): برنامهریزی در حوزۀ عمومی: از شناخت تا عمل، ترجمۀ عارف اقوامی مقدم (1387)، تهران، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
- کارمونا، متیو؛ دی ماگالئس، کلودیو؛ هاموند، لئو (2008): فضای عمومی، ابعاد مدیریتی، ترجمۀ ایرج اسدی و مهدی عباسزاده (1396)، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)
- کارمونا، متیو (2010): فضای عمومی معاصر، نقد و طبقهبندی آن، ترجمۀ آرش ثقفی اصل و اکبر عبدالله زاده طرف (1396)، تهران، انتشارات طحان
- لطیفی، غلامرضا؛ خاکساری رفسنجانی، علی؛ خانی، حسین (1394): فضای شهری، حیات اجتماعی، بستری در تحقق تعاملات اجتماعی، تهران، انتشارات نگارستان اندیشه
- مدنیپور، علی (1996): طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندهای اجتماعی و مکانی، ترجمۀ فرهاد مرتضایی (1384)، تهران، انتشارات پردازش و برنامهریزی شهری
- مدنیپور، علی (2003): فضاهای عمومی و خصوصی شهر، ترجمۀ فرشاد نوریان (1389)، تهران، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران
- میرآفتاب، فرانک (2009): برنامهریزی شورشی، قراردادن برنامهریزی رادیکال در جنوب جهانی، ترجمه سمیه زندیه، فضا و دیالکتیک، شماره 22
)