تعارض فضایی مسیرهای ریلی در بافت های شهری و رهیافت همزیستی شهر و ریل (موردکاوی: حوزه تأثیر مسیرریلی در منطقه ۱۶ تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

2 دانشیار گروه مهندسی حمل‌ونقل ریلی دانشکده مهندسی راه‌آهن

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

10.22054/urdp.2026.90646.1761
چکیده
راه‌آهن به عنوان یکی از زیرساخت‌های اصلی شهرها باعث تحولات گسترده‌ای در حوزه‌ حمل‌و‌نقل شده است. در کنار همه‌ مزایای آن (اقتصادی، زیست محیطی، ایمنی)، حمل‌ونقل ریلی در برخی شهرها، دو پاره شدن و گسست فضایی بافت‌های شهری را موجب شده است. به دنبال آن، عبور مسیرهای ریلی از میان بافت‌های شهری؛ کاهش قیمت زمین، بوجود آمدن فضاهای ناامن، کاهش دسترسی فضایی و مسائل زیست‌محیطی را به دنبال دارد. منطقه 16 شهر تهران به عنوان میزبان مسیرریلی تهران- مشهد، مصداقی از چالش مذکور است. لذا سؤال اصلی مقاله بررسی تعارضات فضایی همجواری مسیر ریلی با بافت شهری بوده و درصدد تبیین رهیافت همزیستی آنهاست. پاسخ به سؤال پژوهش مبتنی بر رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی است. اطلاعات و داده‌های مورد نیاز با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، پیمایش میدانی و مصاحبه با کنشگران جمع‌آوری شده است. بازخوانی قوانین و مقررات، تجربه‌های جهانی و تشخیص چالش‌ها در محدوده مطالعه، چارچوب پژوهش را به‌سوی رهیافت همزیستی و تعامل شهر و ریل رهنمون می‌سازد. نتایج نشان می‌دهد در مواجهه با مسائل ناشی از همجواری شهر و ریل، دیدگاه‌های رادیکال و واقع‌گرایانه‌ وجود دارند که همزیستی و همجواری و کنش مثبت و متقابل شهر و ریل تا برخورد منفعل برای اخراج یا دفن مسیر از بافتهای شهری را شامل می‌شود. رهیافت واقع‌بینانه همزیستی شهر و ریل با تعدیل تعارضات کارکرد مسیر ریلی در بافت‌های شهری، همپیوندی شهر و ریل را محقق می‌سازد. در انتها برخی الزامات همزیستی شهر و ریل برای ساماندهی و کاهش معضلات همجواری مسیر ریلی در محدوده مطالعه تشریح می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Spatial Conflict of Railway within Urban Fabrics and the City–Rail Coexistence Approach (Case Study: The Area of Influence of the Railway Corridor in District 16 of Tehran)

نویسندگان English

Reza Kheiroddin 1
Morteza Bagheri 2
Javad Kamali 3
1 Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology
2 Associate Professor, Railway Transportation Engineering Department, School of Railway Engineering
3 Graduate, Master of Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
چکیده English

Railways, as one of the main urban infrastructures, have played a significant role in transforming urban transportation systems. Despite their economic, environmental, and safety advantages, railway corridors in some cities have caused spatial fragmentation and physical separation within urban fabrics. The passage of railway lines through built-up areas has led to declining land values, the emergence of unsafe spaces, reduced spatial accessibility, and environmental problems. District 16 of Tehran, which hosts the Tehran–Mashhad railway corridor, represents a clear example of these challenges. Accordingly, the main research question of this study is to identify the spatial conflicts arising from the adjacency of railway corridors and urban fabrics and to explain an appropriate approach for their coexistence. The study adopts a qualitative research approach using a case study method. Data were collected through documentary and library studies, field surveys, and interviews with relevant actors. Reviewing laws and regulations, examining international experiences, and identifying challenges within the study area guided the research framework toward a city–rail coexistence approach. The findings indicate that responses to city–rail adjacency range from radical and passive approaches, such as relocating or burying railway lines, to more realistic approaches emphasizing coexistence and positive interaction. The city–rail coexistence approach, by moderating functional conflicts of railway corridors within urban fabrics, facilitates spatial integration between the city and the rail system. Finally, key requirements for organizing and reducing adjacency-related problems in the study area are presented.

کلیدواژه‌ها English

Railway
Railway Corridor
Rail-Based Urban Development
City&ndash
Rail Coexistence
District 16 of Tehran Municipality

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 شهریور 1405