فصلنامه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای

چکیده  
تحقیق حاضر باهدف بررسی موانع مشارکت زنان در طرح ریحان شهر منطقه 12 شهرداری تهران می‌باشد. این پژوهش از روش کیفی و استراتژی نظریه‌ی مبنای بهره گرفته است. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه­های عمیق و نیمه‌ساختار یافته با حضور 35 مشارکت‌کننده استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد پدیده محوری شناسایی‌شده بازسازی اجتماعی ناهمگونی ساختاری در ذهنیت کنشگران می‌باشد؛ که از مجموعه شرایط زمینه‌ای شامل: ترجیح مسائل فردی بر مسائل محله، تعارض و فشار نقش، فهم شهرداری به‌مثابه نهاد خدماتی تا اجتماعی، مجموعه‌ای از شرایط علی شامل: عدم بازخوردهای مثبت از طرح‌های قبلی، اطلاع‌رسانی نامتناسب، مسائل دیده نشده، مبهم بودن طرح ریحان شهر، عدم توجه به میزان توانمندی مشارکت‌کنندگان، ایده‌آل گرایی به‌جای واقعیت‌گرایی، پولی سازی ریحان شهر، نادیده گرفتن زمینه‌های اجتماعی، در حال تکوین بودن، پیچیدگی در آغاز طرح، پیچیدگی در حین اجرا طرح و پیچیدگی فناوری طرح و مجموعه‌ای شرایط مداخله‌گر شامل: برنامه‌های بی‌ثبات، بی‌اعتمادی نهادی، مسائل درون‌سازمانی و بی قدرتی در نربان قدرت نشات می‌گیرد. پیامد مجموعه عوامل گفته شده پنداشت‌ها و برساخت‌های کنشگران شامل عدم باور به اثربخش بودن طرح و پنداشت نمایشی بودن طرح ریجان می‌شوند. پیشنهادات سیاستی در متن آمده است.

چکیده پژوهش‌هایی که باهدف ارزیابی تأثیرات اجتماعی- فرهنگی انجام می‌شوند به دنبال ارتقای کیفیت زندگی، توانمندسازی اجتماعات انسانی و تحقق عدالت اجتماعی هستند. در این پژوهش تلاش شده است تا به ارزیابی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی احداث پارکلت کتاب به‌مثابه یک فضای شهری کوچک، منعطف و کاربردی در خیابان فخر رازی پرداخته شود. در بخش کمی که از روش پیمایش و ابزار پرسش‌نامه استفاده شده است، جامعه آماری شامل همه عابرین پیاده‍ای شده از این خیابان استفاده کرده و رفت‌وآمد کرده‍اند. شیوه نمونه‍گیری تصادفی احتمالی و همچنین تعداد نمونه 200 نفر از عابرین پیاده بوده است. بعلاوه در بخش روش کیفی با استفاده آر، تحلیل مضمون، تلاش شده است تا پیامدهای اجتماعی-فرهنگی مرتبط با پارکلت موردبررسی قرار گیرد. یافته‌ها نشان می‍دهد پیامدهای احتمالی احداث پروژه شامل تأثیرات مثبت و منفی مانند شکل‍گیری حوزه عمومی به‌ویژه برای گروه‌های کم قدرت، شکل‌گیری پیوندهای اجتماعی و کردارهای مشارکتی، شکل‌گیری هویت محله‌ای و منطقه‍ای، افزایش مشارکت گروه‌های مختلف، احساس تعلق شهروندان به محله، بهبود کسب‌وکارهای مجاور وندالیسم. افزایش ترافیک در محدوده و ایجاد معارضه با کسبه محل می‌شود.

چکیده این مطالعه به بررسی تأثیر محصولات شهری در افزایش ارتباط افراد با شهرهای خود و تقویت ارتباطات اجتماعی میان ساکنان آن‌ها پرداخت. به این منظور، با بررسی دقیق پایگاه‌های داده علمی امرالد[1]، ابسکو[2] و وب آف ساینس[3] اسناد منتشرشده از سال 2013 تا نوامبر 2022 موردمطالعه قرار گرفت. از مجموع 1532 مقاله‌ی اولیه، پس از چندین مرحله ارزیابی، 14 مقاله‌ی کلیدی برای بررسی نهایی انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که محصولات شهری نقش قابل‌توجهی در افزایش حس تعلق شهروندان به شهرهایشان داشته و بر بهبود کیفیت زندگی و میزان رضایتمندی آن‌ها تأثیر مثبتی گذاشتند. این پژوهش دیدگاه‌هایی را برای سیاست‌گذاری‌های شهری، برنامه‌ریزی‌ها و فرآیندهای برندسازی شهری ارائه داد و بر اهمیت در نظر گرفتن نقش طراحان محصول به‌عنوان بخش مهمی از فرآیند طراحی شهری تأکید داشت، چراکه این گروه از طراحان قادرند به تقویت پیوند شهروند با شهر و ارتقاء همبستگی اجتماعی کمک کنند. اصالت این تحقیق در رویکرد سیستماتیک آن برای درک تأثیر محصولات شهری بر ارتباط با شهر و پیوندهای اجتماعی بود.
 
[1]. Emerald
[2]. Ebsco
[3]. Web of  Science (wos)

چکیده  
خیابان‌های شهری، فضاهایی پویا و واجد حس حرکت به شمار می‌روند که برای استفاده پیاده و سواره و یا بعضاً فقط پیاده طراحی می‌شوند. این فضاها غالباً به نیازهای افراد استفاده‌کننده از آن، به‌درستی پاسخگو نبوده و مردم به خیابان به‌عنوان مسیری صرفاً برای گذر سواره می‌نگرند. هدف از این پژوهش، بررسی جامعی از خیابان شهری و شناسایی شاخص‌های محیطی و انسانی مؤثر در ارتقا کیفیت آن است. این‌ تحقیق ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش با استفاده از فن دلفی و روش معادلات ساختاری انجام شده است. با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه‌ای، نظرات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران جمع‌بندی شده و به‌صورت شاخص‌های پیش‌فرض ارائه گشته است. در مرحله اول، جامعه آماری تحقیق 20 نفر از کارشناسان خبره در زمینه موردمطالعه در نظر گرفته‌شده است. شاخص­های اولیه با توجه به نتایج پرسشنامه، در چهار مرحله با استفاده از تکنیک دلفی فازی تحلیل‌شده و شاخص‌های نهایی با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، نرمال بودن آن‌ها سنجیده شده و جهت تأیید نهایی شاخص­های مستخرج از مرحله اول، از روش تحلیل عاملی تائیدی (CFA)، برای ایجاد مدل معادلات ساختاری استفاده شده است. در این بخش به دلیل نامعلوم بودن جامعه آماری با استفاده از فرمول کوکران حجم جامعه آماری 384 نفر از افراد عادی در نظر گرفته شد. در انتها با استفاده از آزمون فریدمن، شاخص‌ها، رتبه‌بندی شده تا میزان تأثیرگذاری هر یک مشخص گردد. نتایج یافته‌ها حاکی از شناسایی کاملی از مجموعه شاخص‌های مؤثر در ارتقا کیفیت خیابان شهید بهشتی شهر کرج را دارد.

چکیده  
ازآنجاکه مسکن حداقل باهدف استطاعت‌پذیری طراحی می‌شود، عموماً مؤلفه‌های کمی و کیفی در آن توأمان لحاظ نمی‌شود. لذا هدف از این پژوهش، تحلیل رابطه‌ی بین کمیت و کیفیت در مسکن حداقل است. ابتدا مؤلفه‌های کمی و کیفی مسکن حداقل و فراوانی و وزن آن‌ها با روش توصیفی و آنتروپی شانون استخراج شد. سپس از طریق روش پیمایشی (مصاحبه ساختاریافته) راهبرد‌های طراحی ذیل هر مؤلفه مشخص شد که بر اساس آن، مجموعه‌ی ضوابط نمره‌دهی در تحلیل پلان تنظیم گردید. در گام بعد، 9 تیپ پلان برگزیده در شهر جدید پرند طبق ضوابط توسط متخصصین نمره داده شدند. درنهایت، رابطه‌ی بین مساحت و کیفیت در پلان‌های برگزیده کیفی تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد در واحد‌های یک و سه خوابه برگزیده، فضای عمومی و در واحد‌های دو خوابه فضای خدماتی از اهمیت بیشتری نسبت به سایر فضاها برخوردارند. نتایج نشان می‌دهد که برخلاف تصور عموم، الزاماً با افزایش مساحت، کیفیت واحد مسکونی افزایش نمی‌یابد.

چکیده  
در سه دهه گذشته، چیرگی کامل دینامیز‌های بازار-محور بر نظام مسکن ایران به افول شدید استطاعت‌پذیری خصوصاً برای اقشار کم‌درآمد منجر شده است. در نتیجه این امر نیاز‌های مسکن فراوان و رو به تزایدی، عمدتاً از طرف اقشار کم‌درآمد جامعه، بی‌پاسخ مانده است. از طرف دیگر کاهش شدید استطاعت‌پذیری باعث گسترش پدیده جدایی‌گزینی اجتماعی-فضایی شده است. بروز این پدیده علاوه بر جدایی‌گزینی فضایی طبقات جامعه از یکدیگر، باعث می‌شود تا تعاملات و کنش‌های اجتماعی بین آن‌ها نیز محدودتر شود. از طرف دیگر، جدایی‌گزینی باعث محدود شدن بهره‌مندی اقشار کم‌درآمدتر به خدمات شهری و زیر‌ساخت‌های اجتماعی ضروری برای بازتولید اجتماعی نیروی کار می‌شود. بر اساس برخی از تجارب جهانی، مداخله دولت در بازار مسکن ‌باعث افزایش استطاعت‌پذیری و کاهش جدایی‌گزینی می‌شود. بر همین اساس پروژه عظیم مسکن مهر طرح‌ریزی شد تا با آنچه شکست بازار نامیده می‌شود مقابله کند؛ اما این مقاله آشکار می‌سازد که پروژه مسکن مهر علاوه بر آنکه تا حد زیادی نتوانست با دینامیز‌های بازار مقابله کند، بلکه با تقویت این نیروها به گسترش پدیده جدایی‌گزینی فضایی-اجتماعی شهرها سرعت بخشید. این مقاله با بررسی چگونگی شکل‌گیری پدیده افتراق فضایی-اجتماعی در مجموعه شهری تهران، اثرات اجرای پروژه مسکن مهر را بر گسترش این پدیده بررسی می‌کند.